- O voluntariado en limpeza de praias en España achega un valor anual de 2,86 millóns e protexe ecosistemas sensibles.
- Un estudo revela que o voluntariado en limpeza de praias xera un impacto económico e ambiental clave, invisible en rexistros oficiais
O coidado do litoral español non depende unicamente de administracións e concesións públicas. Un estudo recente liderado polo Instituto Español de Oceanografía (IEO-CSIC) pon cifras a unha realidade coñecida no sector mariño: o voluntariado é unha peza crave —e ata o de agora infravalorada— na loita contra o lixo mariño.
A través da análise de redes sociais, a investigación destapa unha actividade intensa, constante e, en gran medida, invisible para os sistemas oficiais de seguimento.
O valor oculto da limpeza de praias
O traballo, publicado na revista Marine Pollution Bulletin, identifica un total de 487 accións de limpeza de praias en España durante 2024. O máis revelador non é a cifra en si, senón que o 94% destas iniciativas non aparece en rexistros institucionais.
Este dato confirma unha desconexión entre a actividade real sobre o terreo e os sistemas de medición oficiais, o que podería estar infraestimando tanto o esforzo social como o impacto ambiental positivo xerado.
Desde o punto de vista económico, o estudo liderado por Pablo Otero estima que este traballo voluntario equivalería a 2,86 millóns de euros anuais, tomando como referencia o custo de servizos profesionais de limpeza.
Redes sociais: unha nova ferramenta para o sector mariño
Un dos aspectos máis innovadores do estudo é a súa metodoloxía. En lugar de recorrer unicamente a bases de datos tradicionais, os investigadores analizaron publicacións en plataformas como Instagram e X (antes Twitter/Twitter).
Este enfoque, definido como ciencia cidadá pasiva, permite detectar actividades que non pasan por canles oficiais, pero que teñen un impacto real na xestión do litoral.
Para o sector marítimo e pesqueiro, este achado abre novas vías de monitorización e xestión ambiental, especialmente nun contexto onde a rastrexabilidade do lixo mariño é cada vez máis relevante.
Impacto ambiental: onde a maquinaria non chega
Máis aló do valor económico, o voluntariado xoga un papel crucial na protección de ecosistemas fráxiles.
As limpezas manuais realizadas por cidadáns resultan especialmente efectivas en zonas como:
- Sistemas dunares
- Áreas de reprodución de aves
- Espazos de alta sensibilidade ecolóxica
Nestas contornas, o uso de maquinaria pesada pode xerar danos irreversibles na biodiversidade. A intervención manual, en cambio, permite unha retirada selectiva de residuos cun impacto mínimo.
Este punto resulta especialmente relevante para xestores costeiros, confrarías e profesionais do mar, que conviven directamente con estes espazos e os seus equilibrios ecolóxicos.
Galicia: territorio crave na acción cidadá
Aínda que o estudo abarca todo o litoral español, o papel de Galicia resulta especialmente significativo.
Cunha das costas máis extensas e produtivas de Europa, e un forte vínculo entre sociedade e mar, a comunidade galega concentra un alto número de iniciativas de limpeza impulsadas por:
- Asociacións locais
- Confrarías de pescadores
- Centros educativos
- Colectivos ambientais
O propio estudo conta coa participación da Universidade de Santiago de Compostela, o que reforza o peso científico e territorial de Galicia neste ámbito.
Nun contexto onde sectores como o marisqueo ou a pesca dependen directamente da calidade ambiental, estas accións voluntarias supoñen un investimento indirecto en sustentabilidade e produtividade.
Máis que limpeza: saúde, conciencia e economía azul
O impacto do voluntariado non se limita á retirada de residuos. O estudo destaca beneficios adicionais que conectan directamente coa economía azul:
- Redución de custos públicos en xestión de residuos
- Mellora da saúde física e mental do participantes
- Aumento da conciencia ambiental na cidadanía
- Reforzo do vínculo social co litoral
Estes factores converten o voluntariado nun activo estratéxico que vai máis aló do ambiental, con implicacións sociais e económicas de longo alcance.
Cara a unha mellor integración en políticas públicas
Un das mensaxes crave do estudo é a necesidade de integrar esta actividade nos sistemas oficiais.
Segundo os investigadores, as administracións poderían:
- Incorporar datos de redes sociais nos seus sistemas de seguimento
- Recoñecer formalmente o papel do voluntariado
- Deseñar políticas máis axustadas á realidade do territorio
Nun escenario onde o lixo mariño segue sendo un dos principais desafíos para o sector, contar con información completa e actualizada é fundamental.
O voluntariado na limpeza de praias non é unha actividade anecdótica nin marxinal. É unha forza silenciosa que sostén, en gran medida, a saúde do litoral español.
O estudo do IEO pon cifras e evidencia a unha realidade que o sector marítimo coñece ben: sen a implicación directa da cidadanía, a loita contra o lixo mariño sería moito máis custosa, menos eficaz e ambientalmente máis agresiva.
Recoñecer, medir e integrar este esforzo será clave para avanzar cara a unha xestión costeira máis eficiente, sostible e conectada co territorio.