- O marisqueo a pé en Arousa enfróntase a unha crise histórica: menos permisos, baixos ingresos, e sen mozos que tomen a substitución nas praias.
O declive silencioso dun oficio milenario
Na ría de Arousa, onde o marisqueo a pé foi durante séculos un sustento esencial para centos de familias, as cifras falan dunha sangría que parece non ter freo. En só dous anos, perdéronse máis de 200 permisos de explotación (permex), e a previsión das agrupacións é que a finais de 2025 caerán aínda máis. Detrás destes datos hai unha realidade tan crúa como invisible: cada baixa é unha muller menos recollendo marisco, un fogar máis que busca alternativas fose do mar, unha tradición que agoniza.
“Isto xa non dá para vivir”, lamenta María Porto, presidenta das mariscadoras de Carril. Dio con coñecemento de causa: cando empezou no oficio, eran 96 mulleres na súa agrupación. Hoxe, apenas superan a trintena. “Hai compañeiras que se foron a fábricas ou a buscar traballo en terra. Non queda outra”, engade. En praias como A Fangueira, onde puxeron as últimas esperanzas, a produción apenas crece. E sen produto, non hai ingresos.
Unha década de caídas e riadas
Aínda que o declive arrástrase desde fai máis dunha década, o punto de inflexión chegou tras as riadas de 2022. A alteración do ecosistema mariño —con problemas de floración e menor engorde do marisco— agravou unha situación xa complicada. En lugares como A Illa, Vilanova ou Rianxo, os topes de captura esborralláronse e hai xornadas nas que apenas se alcanzan os dous quilos de ameixa xaponesa. A babosa, cando aparece, chega con contagotas. E as campañas de libre marisqueo, tradicional válvula de escape, apenas dan para manter unhas poucas embarcacións en zonas como Ou Bohído.
As lonxas acusan o golpe. Mentres Carril resiste grazas ao peso dos parquistas, outras confrarías ven como a súa facturación cambaléase. A falta de ingresos e a incerteza están a deixar en xaque a un sector que, paradoxalmente, segue sendo maioritariamente feminino: tres de cada catro permisos en Arousa están a nome dunha muller.
Sen substitución xeracional: quen quedará para limpar as praias?
O problema non é só económico. É estrutural. A maioría de mariscadoras teñen entre 51 e 60 anos, e a substitución simplemente non chega. As mozas non se incorporan, atraídas por traballos menos esixentes e máis estables. “Eu véxoo difícil”, admite Porto. Segundo datos da propia Consellería do Mar, apenas hai mariscadoras menores de 30 anos en activo.
A falta de persoal xa está a afectar á propia sustentabilidade do traballo. “Se seguimos baixando, non imos ter xente nin para limpar as concesións”, advirte a presidenta de Carril. O mantemento das zonas marisqueiras —fundamental para que o recurso creza— depende do esforzo colectivo. Pero se cada vez hai menos mans, a ecuación non sae.
Unha vida no mar… que xa non alcanza
Sonia Charlín, mariscadora da Pobra con máis de 20 anos no oficio, resume ben a situación: “Antes sacabamos 200 euros ao día, agora nin 50”. Comezou mariscando á boia, nun sector dominado por homes, e acabou cambiando ao marisqueo a pé, onde as mulleres son maioría. Hoxe, con tres hernias e problemas lumbares, traballa de xeonllos. “Ou mar pasa factura”, afirma.
O oficio, que moitos vían como compatible coa vida familiar, volveuse insostible. As cotas redúcense, a cría non alcanza talla comercial, e os topes baixan mes a mes. “Este mes na Pobra temos catro quilos de japónica e medio de fina. Iso non dá nin para cubrir gastos”, explica Sonia, que como tantas outras, viuse obrigada a buscar un segundo emprego. Como autónomas, as mariscadoras deben afrontar cotas mensuais que moitas veces superan os ingresos obtidos no mar.
O principio do fin?
En 2015 había 1.688 permex en Arousa. Hoxe, apenas 1.430. A tendencia non só continúa, senón que se acelera. “Isto foi costa abaixo e sen freos”, resume Sonia. Nunha ría que representa aínda o 43% do marisqueo a pé galego, a perda de operativas significa moito máis que un descenso de cifras: implica o posible colapso dunha cultura, dunha economía local, e dun dos oficios máis identitarios do litoral galego.
Desde organizacións como Mulleres Salgadas, que esta semana participaron no foro mediterráneo “Women Together in FiSHEries”, insístese en visibilizar a voz e o peso destas traballadoras. Pero o recoñecemento simbólico non basta. “Acábasenos o tempo e tamén a paciencia”, advirten desde o sector.
Un modelo esgotado que pide auxilio
Arousa lanza un SOS. As praias que antes daban vida hoxe baléiranse. A biodiversidade, os cambios climáticos, a presión da contaminación e a falta de substitución están a asfixiar ao marisqueo a pé. Nun momento no que se fala de sustentabilidade e economía azul, poucas realidades ilustran mellor o abismo entre os discursos e a costa real.
A Xunta, as confrarías, as asociacións e os consumidores teñen a oportunidade —e a responsabilidade— de actuar. Non xa para salvar unha actividade económica, senón para preservar unha parte da alma mariñeira de Galicia.