- Galicia xestionará máis de 2.500 quilómetros de litoral, con competencias clave en usos, vixilancia e ordenación, sumándose a outras comunidades con litoral transferido.
A partir do 1 de xullo de 2025, Galicia dará un paso transcendental na súa autonomía ao asumir a xestión directa das súas máis de 2.500 quilómetros de costa. A medida, longamente reivindicada por sectores sociais e económicos ligados ao mar, foi formalizada este 9 de abril en Santiago de Compostela durante a 44ª Comisión Mixta de Transferencias Estado-Galicia. Esta decisión coloca a Galicia á altura doutras comunidades con competencias propias nesta materia, como Cataluña, País Vasco, Andalucía, Baleares e Canarias, e abre un novo escenario de autogoberno e xestión estratéxica do territorio litoral.
A transferencia non só supón un cambio xurídico-administrativo, senón que ten profundas implicacións económicas, ambientais e sociais. Galicia, coa súa complexa orografía costeira e unha forte dependencia de sectores como a pesca, a acuicultura, o turismo e a industria conserveira, enfrontábase a unha estrutura de competencias fragmentadas que, segundo numerosos actores do sector, xeraba incerteza xurídica, atrasos administrativos e falta de adaptación ás realidades locais.
Que se transfire (e que non)
O paquete de competencias traspasadas abarca cuestións crave como a autorización de usos temporais en praias, fondeos en zonas de mar territorial, a xestión de accesos e servidumes de paso, así como a vixilancia e a imposición de sancións nestes ámbitos. Isto permitirá á Xunta autorizar desde chiringuitos e actividades náuticas ata usos industriais ou turísticos con maior axilidade e coñecemento do terreo. Ademais, o control das servidumes de protección e acceso ao mar resulta fundamental nun territorio onde as tensións entre urbanismo, conservación e actividade económica foron históricas.
Con todo, o Estado mantén no seu poder competencias que afectan directamente o uso do dominio público marítimo-terrestre: seguirá fixando os canons que deben abonar as concesións, así como a potestade sancionadora nos casos nos que non interveña a comunidade autónoma. Tamén se reserva a capacidade de rescatar concesións en caso de interese xeral, como podería ser unha obra pública ou unha actuación ambiental de emerxencia.
O acordo tamén establece mecanismos de cooperación entre ambas as administracións en materia de infraestruturas, portos, transporte ou planificación territorial, algo que podería ser crucial para evitar conflitos ou duplicidades, especialmente en proxectos de gran impacto.
Un paso que vai máis aló da política
Aínda que o presidente da Xunta, Alfonso Rueda, cualificou o acordo de “histórico” e agradeceu o “amplo consenso político” que o fixo posible, o certo é que a relevancia do traspaso transcende o discurso institucional. O propio tecido produtivo vinculado ao mar levaba anos pedindo unha xestión máis próxima e adaptada ás singularidades galegas. Con máis de 4.000 edificacións na franxa costeira, moitas delas vinculadas a empresas do complexo mar-industria —como lonxas, conserveiras, depuradoras, estaleiros ou instalacións acuícolas—, a seguridade xurídica converteuse nunha demanda prioritaria para garantir a viabilidade de investimentos e empregos no litoral.
A nova Lei galega de ordenación e xestión integrada do litoral (Lei 4/2023), que entrará plenamente en funcionamento con este traspaso, será a ferramenta para exercer estas novas competencias. O texto legal recolle principios de sustentabilidade, transparencia e adaptación territorial, e permitirá a Galicia regular con criterios propios o equilibrio entre actividade económica e conservación dos ecosistemas litorais.
Galicia súmase ao modelo descentralizado de costas
Este modelo de descentralización non é novo. Cataluña foi a primeira comunidade en obter a competencia en xestión do litoral, e o seu exemplo serviu de base para posteriores traspasos en Baleares, Andalucía, Canarias ou o País Vasco. Galicia convértese agora na sexta comunidade con estas atribucións. Segundo o ministro de Política Territorial, Ángel Víctor Torres, a transferencia galega “faise en condicións idénticas” ás xa establecidas para outras autonomías, o que reforza a equidade dentro do marco constitucional do Estado das autonomías.
Desde o punto de vista técnico e xurídico, o reto será agora asegurar unha transición fluída, evitar duplicidades e garantir que os equipos e medios necesarios —persoal, recursos tecnolóxicos, competencias técnicas— cheguen a tempo para exercer con eficacia esta nova responsabilidade. Aínda que non se fixo público o número exacto de traballadores transferidos ou os recursos orzamentarios asignados, fontes do Ministerio sinalan que a transferencia inclúe medios materiais e humanos para a súa execución.
Implicacións e desafíos
Esta nova etapa abre unha oportunidade para repensar o modelo de desenvolvemento costeiro en Galicia. A presión urbanística, os efectos do cambio climático, a perda de biodiversidade mariña ou a saturación turística en certas zonas esixen enfoques específicos e áxiles. Ao ter capacidade lexislativa e executiva directa sobre o seu litoral, Galicia poderá definir as súas propias prioridades e responder con maior rapidez aos desafíos do territorio.
Con todo, os especialistas advirten que a xestión integrada do litoral non será tarefa fácil. Esixe coordinación interdepartamental, un coñecemento profundo do territorio e participación activa das comunidades locais. A transparencia nos procedementos, o uso de datos abertos e a avaliación ambiental estratéxica serán claves para que esta transferencia non se converta nunha simple cesión administrativa, senón nun verdadeiro instrumento de planificación intelixente.
En resumo, Galicia asume desde o 1 de xullo una das competencias máis simbólicas e estruturais da súa identidade xeográfica e económica. A xestión das súas costas deixa de estar en mans do Estado central para pasar a un modelo propio, baseado na proximidade, a adaptación normativa e a integración territorial. Un paso cara ao mar, pero tamén cara a unha maior capacidade de decidir como, para que e para quen se ordena o territorio costeiro galego.
Unha oportunidade, si. Pero tamén unha gran responsabilidade.