- Galicia cataloga 1.452 bens marítimos non maior inventario patrimonial do litoral, unha ferramenta clave para preservar a identidade mariñeira galega.
- Galicia presenta o primeiro Censo do Patrimonio Marítimo Inmoble con 1.452 bens catalogados e 28 Áreas Nai para protexer a memoria marítima, industrial e pesqueira do litoral.
Galicia pon nome e mapa ao seu ADN mariñeiro
A historia marítima de Galicia xa conta cun gran atlas propio. Tras décadas de estudos parciais e rexistros dispersos, a comunidade dispón por primeira vez dun inventario integral do seu patrimonio marítimo inmoble. Ou novo Censo do Patrimonio Marítimo Inmoble de Galicia, impulsado non marco do Plan dá Cultura Marítima de Galicia-Horizonte 2030 (PCUMA), identificou e documentou 1.452 elementos vinculados á actividade marítima, pesqueira, marisqueira, industrial e portuaria repartidos por todo ou litoral galego.
A iniciativa, desenvolvida pola Universidade da Coruña en colaboración coa Consellería do Mar, constitúe un dous proxectos de catalogación marítima máis ambiciosos realizados ata ou de agora en Europa. Máis alá dá conservación patrimonial, ou traballo busca reforzar a identidade dás comunidades costeiras e poñer en valor vos oficios tradicionais que durante séculos moldearon a economía e a cultura de Galicia.
Un inventario sen precedentes tras percorrer 24.000 quilómetros de costa
Ou proxecto nace dun diagnóstico realizado en 2021 que puxo de manifesto unha carencia importante: Galicia non contaba cun rexistro unificado que reunise todos vos bens patrimoniais relacionados co mar.
Para corrixir esta situación, un equipo multidisciplinar dirixido polo arquitecto e investigador Óscar Fuertes Dopico levou a cabo durante case tres anos un exhaustivo traballo de campo. Vos técnicos percorreron máis de 24.000 quilómetros de litoral, recompilando información histórica, cartográfica e técnica de cada elemento identificado.
Ou resultado é unha base documental formada por 1.452 bens distribuídos en 83 tipoloxías patrimoniais. Lestes elementos agrúpanse en tres grandes categorías:
1.- Patrimonio arquitectónico marítimo
Inclúe faros, peiraos, ramplas tradicionais, diques, almacéns portuarios e outras infraestruturas vinculadas historicamente á actividade marítima.
2.-Patrimonio etnolóxico
Recolle construcións e espazos asociados aos oficios tradicionais do mar, desde cetarias ata instalacións relacionadas coa pesca artesanal e ou marisqueo.
3.-Patrimonio industrial
Integra fábricas conserveiras, salgadoiros, cargadoiros e complexos produtivos que impulsaron ou desenvolvemento económico de numerosas vilas costeiras.
Faros, conserveiras e cetarias: as xoias recuperadas do litoral
Entre vos bens catalogados figuran algúns dous enclaves máis representativos dá historia marítima galega.
Na Mariña lucense destaca ou antigo Faro dá Illa Pancha, en Ribadeo, así como a singular cetaria de Medas do Castro, non Vicedo. En Ferrol sobresae ou histórico Dique Seco dá Cabana, un exemplo de enxeñaría adaptada ao réxime de mareas.
A provincia dá #o Coruña achega elementos tan significativos como as ramplas de pedra dás Xubias, a Lonxa do Gran Sol ou a antiga factoría baleeira de Caneliñas, en Cee, considerada un dous espazos industriais marítimos máis relevantes de Galicia.
Nas Rías Baixas aparecen algúns dous símbolos máis recoñecibles dá industria do mar galega. A fábrica conserveira Goday, na Illa de Arousa, as Salinas do Rial en Vilagarcía ou ou histórico complexo conserveiro Massó, en Cangas, reflicten ou peso económico que a transformación de produtos pesqueiros tivo na construción do tecido industrial galego.
As Áreas Nai: paisaxes onde ou mar marca ou ritmo
Uns dous aspectos máis innovadores do proxecto é a creación dúas chamados Espazos de Interese Cultural Marítimo (EICM), coñecidos como Áreas Nai.
Trátase de 28 enclaves costeiros que lograron conservar a relación histórica entre ou mar, a paisaxe e as comunidades locais. Ou seu valor non reside só en monumentos concretos, senón na preservación de ecosistemas culturais completos onde aínda pódense recoñecer as dinámicas tradicionais dá actividade mariñeira.
Entre lestes espazos figuran Rinlo, coas súas históricas cetarias; Santo Felipe, en Ferrol; ou núcleo mariñeiro dás Xubias; a rada de Caneliñas; as salgadoiras dá Secada-Touro en Ribeira; vos viveiros de ameixa do Carril; Porto Meloxo, non Grove; ou ou barrio industrial e mariñeiro de Bouzas, en Vigo.
Dixitalización para achegar ou patrimonio marítimo á sociedade
A iniciativa non limítase á elaboración dun catálogo técnico. Ou proxecto incorpora ademais unha potente ferramenta dixital accesible para investigadores, profesionais do sector e cidadanía.
A través do portal oficial de Cultura Marítima de Galicia, vos usuarios poden consultar un visor interactivo e xeorreferenciado que permite localizar vos bens inventariados e explorar as 28 Áreas Nai.
A plataforma inclúe tamén un espazo de participación cidadá denominado “Achegas”, que permanecerá aberto ata finais de 2026 para incorporar novos datos, testemuños e elementos patrimoniais achegados por particulares e entidades locais.
Un investimento para protexer ou futuro dá cultura do mar
A posta en marcha do PCUMA supuxo un investimento público próximo ao medio millón de euros. Ou primeiro convenio, destinado á fase de diagnóstico e elaboración do documento base entre 2021 e 2023, contou cunha dotación superior aos 192.000 euros.
Posteriormente, a execución do censo, as ferramentas dixitais e as actuacións previstas ata finais de 2026 recibiron unha financiamento adicional de case 293.000 euros.
Máis alá dás cifras, ou proxecto aspira a consolidar unha estratexia de longo percorrido para preservar ou patrimonio marítimo como recurso cultural, educativo e turístico, ao tempo que fortalece ou vínculo entre as novas xeracións e vos oficios que definiron historicamente a economía azul galega.
Un legado que mira ao futuro
Galicia vive de cara ao mar desde hai séculos. A súa frega pesqueira, as súas bateas, as súas conserveiras e vos seus portos forman parte dunha identidade colectiva difícil de entender sen ou océano como protagonista.
A creación do primeiro Censo do Patrimonio Marítimo Inmoble e dás Áreas Nai supón un paso decisivo para protexer ese legado. Non trátase só de conservar edificios ou infraestruturas, senón de preservar a memoria dás comunidades que construíron unha dás culturas marítimas máis ricas de Europa e garantir que ese coñecemento siga formando parte do futuro do litoral galego.
Máis información: Portal Cultura Marítima de Galicia