- O punto de vertedura E/8, fronte a Sálvora, dispersou sedimentos contaminantes que entraron na ría de Arousa afectando a bancos marisqueiros e biodiversidade.
Unha vertedura arrastrada pola marea: 1,6 millóns de metros cúbicos en xogo
O punto de vertedura E/8, situado fronte á illa de Sálvora en plena boca sur da ría de Arousa, foi durante anos un sumidoiro legal para os materiais procedentes de dragaxes portuarias. Hoxe, ese lugar volve ao foco informativo: estudos recentes confirman que case a metade dos sedimentos depositados nese fondo mariño dispersáronse cara ao interior da ría, seguindo a corrente predominante suroeste-nordés. A consecuencia directa: máis de 1,6 millóns de metros cúbicos de lodo con potencial contaminante alcanzarían zonas de alto valor ecolóxico e produtivo.
Orixe dun punto polémico: sen protección nin transparencia
A historia do E/8 arrinca en 1998, cando o Ministerio de Fomento habilita este punto de vertedura entre Ons e Sálvora, sen exposición pública do expediente nin informes ambientais de libre acceso. Naquel momento, ningunha das illas que hoxe conforman o Parque Nacional dás Illas Atlánticas estaba protexida, nin existía a designación ZEPA do espazo mariño das Rías Baixas. O procedemento executouse ao amparo dunha lexislación menos esixente e sen participación de sectores produtivos nin comunidades científicas.
A área atópase dentro da actual Zona de Especial Protección para as Aves (ZEPA ES0000499), unha figura que agrava a controversia: séguese vertiendo preto dunha contorna que hoxe debería ser de especial conservación, o que contradi as recomendacións ambientais actuais.
Más da metade foise: os datos que cambian o relato
Os datos do Centro de Estudos e Experimentación de Obras Públicas (CEDEX) e do Instituto Español de Oceanografía son claros: dos 3,8 millóns de metros cúbicos verteduras ata 2025, só o 53,2% permanece no fondo. O resto —ao redor de 1,67 millóns de metros cúbicos— dispersouse, na súa maioría cara ao interior da ría de Arousa.
Ademais, o cambio na granulometría observada nos últimos informes de Portos de Galicia e a consultora Aquatica revela unha evolución preocupante: as areas finas han desaparecido en gran parte, substituídas por sedimentos máis grosos, o que suxire que os materiais máis contaminantes e móbiles foron arrastrados polas correntes.
As correntes non enganan: o camiño do lodo
Os estudos batimétricos e as medicións en profundidade sinalan unha constante: a morfoloxía do depósito no punto E/8 alonga o seu eixo na dirección SW-NE, o que coincide co sentido das correntes mareales e os afloramientos que empuxan as augas frías cara ao corazón da ría. A pesar de que algúns modelos matemáticos anteriores prevían un patrón distinto (SE-NW), os datos reais desmenten esas estimacións.
En informes como o da dragaxe do porto do Grove en 2021 ou nos PVA elaborados por Meteogalicia a partir da boia de Ribeira, a tendencia é clara: o fondo mariño a 26 metros de profundidade presenta un fluxo dominante cara ao nordés, xusto en dirección ao banco de marisqueo máis produtivo de Galicia.
Lodos contaminados: o risco máis persistente
A clave ambiental do problema está na composición do material vertido. Os lodos —sedimentos finos, lixeiros e ricos en contaminantes— representan máis do 70% do total arrastrado á ría desde E/8. Estes lodos tenden a fixar metais pesados, hidrocarburos e restos orgánicos en descomposición, o que os converte nunha ameaza silenciosa pero persistente para a biodiversidade mariña e a actividade económica local.
Estímase que o 72,6% de todos os lodos procedentes de dragaxes portuarias —tanto de portos de interese xeral como de competencia autonómica— acabou, dunha forma ou outra, dentro do sistema ecolóxico da ría de Arousa.
Sen participación pública nin aviso previo
A Plataforma en Defensa dá Ría de Arousa denuncia que, a pesar da gravidade do caso, nin o Ministerio para a Transición Ecolóxica nin outros organismos implicados notificaron a reactivación ou suspensión do uso do E/8. En 2019, tras unha reunión coa Subdelegación do Goberno en Pontevedra e co apoio de confrarías e produtores de mexillón, paralizouse o seu uso. Pero nunca se recoñeceu oficialmente ás organizacións locais como parte interesada, o que vulnera o dereito á participación ambiental recoñecido polo Convenio de Aarhus e a lexislación española.
E agora que?
A evidencia acumulada sobre a dispersión dos materiais vertidos en E/8 expón un escenario preocupante para o futuro da ría. Mentres a Xunta de Galicia e o Goberno central manteñen competencias compartidas en materia de medio ambiente, portos e xestión do litoral, o baleiro de responsabilidade é evidente. Nin se retiraron os permisos, nin se restaurou a zona, nin se ofreceu unha alternativa clara que garanta a protección ambiental sen comprometer a operatividade dos portos.
En plena crise ecolóxica global, a ría de Arousa —motor produtivo e ecosistema sensible— segue sendo vítima de decisións tomadas ás costas do mar.