- O cambio climático e a contaminación golpean un dos principais bancos marisqueiros do mundo, mentres a Xunta lanza un plan millonario para reverter a crise.
A produción de marisco en Galicia atravesa unha das súas peores crises en anos. Segundo os últimos datos oficiais, a ría de Arousa, unha das principais áreas de cría de bivalvos do mundo, sufriu en 2024 unha caída do 55% na súa produción respecto á media do últimos cinco anos. As toneladas recollidas pasaron de 2.572 a 1.166, o que representa unha perda económica significativa para as máis de 3.500 familias que dependen directamente do marisqueo na zona.
Cambio climático e contaminación: as ameazas invisibles
Diversos expertos sinalan ao cambio climático como unha das principais causas de leste esborralle. O aumento das temperaturas, os cambios na salinidade da auga e a proliferación de fenómenos extremos afectan gravemente os ciclos reprodutivos das especies marisqueiras, como a ameixa ou o berberecho.
A este problema súmase a contaminación derivada de actividades industriais próximas ás rías galegas. Verteduras, exceso de nutrientes e residuos non tratados alteran o equilibrio ecolóxico destes ecosistemas fráxiles, dificultando a rexeneración dos bancos marisqueiros.
Un informe recente advirte que, se non se adoptan medidas urxentes, a viabilidade da actividade marisqueira podería estar comprometida na próxima década.
Un plan de 123 millóns para salvar o marisqueo
Ante a magnitude do problema, a Xunta de Galicia puxo en marcha o Plan de Competitividade e Sustentabilidade do Marisqueo de Galicia 2024-2025, cun investimento de 123 millóns de euros ata 2025.
Este programa, desenvolto en colaboración cos colectivos marisqueiros, inclúe accións específicas como:
- Rexeneración de bancos marisqueiros mediante a achega de sementes e melloras no hábitat.
- Control e vixilancia reforzados para combater o furtivismo e garantir a rastrexabilidade dos produtos.
- Plataforma dixital de vendas para mellorar a comercialización e a transparencia do sector.
Ademais, en 2024 destináronse máis de 57 millóns de euros adicionais á sustentabilidade do marisqueo, xunto con máis de catro millóns para proxectos de investigación enfocados en aumentar a resiliencia do sector fronte aos efectos do cambio climático.
Un futuro incerto para o marisco galego
A pesar destas medidas, a preocupación segue latente. A caída da produción non só afecta as economías locais, senón que tamén ameaza a reputación do marisco galego, recoñecido internacionalmente pola súa calidade.
A esta crise súmanse outros desafíos como a veda do polbo, que prohibe a súa captura durante tres meses para protexer a especie, ou o descenso no consumo de peixe e marisco en España, alertado recentemente pola patronal conserveira Anfaco.
As mariscadoras e mariscadores galegos, que viron reducir os seus ingresos drasticamente, advirten que as axudas son necesarias, pero non suficientes se non se abordan as causas estruturais do problema. Mentres tanto, a sustentabilidade dun dos sectores máis emblemáticos de Galicia pende dun fío.
O marisqueo en Galicia foi tradicionalmente unha actividade dominada por mulleres, coñecidas como mariscadoras, quen desempeñou un papel fundamental na economía e cultura da rexión. Con todo, nos últimos anos, este sector enfronta unha crise sen precedentes debido a múltiples factores que ameazan a súa sustentabilidade e o sustento de miles de familias.
Factores que contribúen á crise do marisqueo en Galicia:
- Cambio climático: As condicións meteorolóxicas extremas, como choivas torrenciais e ondas de calor, alteraron a salinidade e temperatura da auga nas rías galegas, provocando unha alta mortaldade en especies como a ameixa e o berberecho.
- Contaminación: As verteduras industriais e agrícolas incrementaron os niveis de contaminación nas rías, afectando negativamente a saúde dos ecosistemas mariños e reducindo a calidade e cantidade do marisco dispoñible.Especies invasoras: A proliferación de especies como o cangrexo azul, orixinario do Atlántico occidental e do Golfo de México, supuxo unha ameaza adicional ao depredar crustáceos locais de alto valor comercial.
- Proxectos industriais: A aprobación de proxectos como a planta de celulosa de Altri en Lugo e a reapertura da mina de Touro na Coruña xeraron preocupación entre as mariscadoras e ecoloxistas, quen teme que estas iniciativas poidan agravar a contaminación e afectar aínda máis os bancos marisqueiros.
Testemuños das mariscadoras:
María del Carmen Besada Meis, da asociación de pescadores San Martiño, sinalou que o cambio climático e o aumento das choivas, que reducen a salinidade da auga, son factores crave na diminución das poboacións de marisco.
Pola súa banda, Mari Carmen Vázquez, patroa maior da confraría de Lourizán, expresou a súa preocupación: “A situación é desesperada e xa non nos preocupan tanto as perdas nesta campaña de Nadal senón o próximo ano e futuro do sector extractivo”.
Impacto socioeconómico:
A crise do marisqueo afecta directamente a máis de 3.000 familias en Galicia que dependen desta actividade. A redución nas capturas levou a perdas económicas significativas, poñendo en risco a continuidade dunha tradición centenaria e a economía de numerosas comunidades costeiras.
Medidas solicitadas polo sector:
As mariscadoras e as confrarías solicitaron ás autoridades:
- Declaración de zona catastrófica: Debido á magnitude da crise, pediuse ao Goberno central que declare as áreas afectadas como zonas catastróficas para acceder a axudas e recursos que permitan mitigar os efectos negativos.
- Rexeneración de bancos marisqueiros: Implementar medidas efectivas para a recuperación e protección dos bancos de marisco, garantindo a súa sustentabilidade a longo prazo.
- Control de especies invasoras: Desenvolver plans de xestión para controlar e erradicar especies invasoras que ameazan as especies autóctonas e o equilibrio ecolóxico das rías.
- Revisión de proxectos industriais: Avaliar o impacto ambiental de novos proxectos industriais e a súa compatibilidade coa conservación dos ecosistemas mariños e a actividade marisqueira.
A crise do marisqueo en Galicia é un problema complexo que require unha resposta integral e coordinada por parte das autoridades, o sector marisqueiro e a sociedade en xeral. A implementación de medidas urxentes e efectivas é esencial para preservar unha actividade que forma parte da identidade galega e sustenta a miles de familias na rexión.