- A ouxa ameaza os bancos marisqueiros de Pontevedra e Arousa, mentres confrarías proban capturas selectivas para frear o seu avance.
A ouxa, un vello coñecido que volve á primeira liña
Nas rías galegas, onde cada campaña marisqueira líbrase como unha batalla contra o clima, a calidade da auga e as mareas, aparece agora un inimigo que moitos cualifican xa como o maior devorador de bivalvos do noso litoral: a ouxa (Myliobatis aquila).
Un depredador silencioso —sen valor comercial e sen depredadores naturais claros— que puxo contra as cordas a bancos de ameixa e berberecho desde Arousa ata Pontevedra.
O problema non é novo, pero si o seu alcance. Este verán, a abundancia de ouxas obrigou mesmo a suspender sementas completas de ameixa xuvenil, arrasadas antes de asentarse.
Unha praga que escava, remove e devora
María del Carmen Vázquez, patroa maior de Lourizán, resúmeo sen reviravoltas:
«É o maior comilón de ameixa da ría».
A técnica de caza desta raia explica o seu impacto: utilizando as súas amplas aletas como pas, remove a area, escava e deixa o fondo salpicado de foxos perfectamente recoñecibles para calquera mariscador. En cada un, o rastro é o mesmo: cunchas rotas e bivalvos triturados polas súas potentes placas dentais.
O que empezou hai algúns anos na ría de Arousa foi desprazándose cara ao sur, e este verán as confrarías de Pontevedra reportaron danos similares. O fenómeno preocupa especialmente en zonas intermareales, onde os bancos son máis sensibles e onde a recuperación tras os temporais do 2023 segue sendo lenta.
Cinco días decisivos para probar unha arte de control
Ante este avance, a Consellería do Mar autorizou ás confrarías de Lourizán, Raxó e San Telmo a capturar ouxas durante cinco días, unha medida excepcional que forma parte dun plan máis amplo que implica a dez depósitos galegos.
Para iso, o barco da lonxa de Campelo —habitualmente dedicado ao arado de bancos e retirada de algas ou depredadores como o cangrexo verde e o caracolillo— será equipado con raeira, unha arte de enmalle específico para raias e que non se utiliza nesta ría. Foi necesario traela de fóra da comarca.
Os resultados, por agora, son unha incógnita. A xanela autorizada chega nun momento do ano pouco favorable:
«Agora apenas ven. O problema témolo no verán», lembra Vázquez, que insiste en ampliar os períodos de extracción para que coincidan cos meses de maior presenza.
Dez confrarías únense para frear a expansión
O avance da ouxa non só afecta a Pontevedra. Confrarías de Arousa e Vigo tamén solicitaron permisos, apoiadas por informes técnicos que evidencian o impacto nos seus bancos marisqueiros. En total, 93 embarcacións foron autorizadas a participar nesta pesqueira selectiva entre finais de novembro e o 21 de decembro.
A idea non é abastecer o mercado —a ouxa non se consome en Galicia—, senón retirala para procesala como fariña. Para iso, Seaga habilitará contedores especiais nos portos e xestionará o seu tratamento.
Ciencia e oficio unidos para entender un depredador descoñecido
A pesar da súa crecente presenza, da ouxa aínda se sabe moi pouco. A súa bioloxía, o seu comportamento estacional e os seus patróns de movemento continúan cheos de incógnitas. Proxectos como Sol-Ouxa 2, desenvoltos no marco de Redemar, buscan lanzar luz sobre un peixe cartilaginoso cuxo impacto económico si está fóra de dúbida.
Un dos primeiros retos foi resolver incluso o galimatías de nomes entre Galicia e o resto do Estado:
– A Myliobatis aquila chámase en Galicia ouxa, aguia de mar ou chucho.
– A Dasyatis pastinaca, chamada noutros territorios chucho, aquí figura como ouxa común.
Unha confusión que xera malentendidos e que Redemar tivo que aclarar para centrar os esforzos de xestión na especie que realmente está a danar os bancos.
Un desafío urxente para a sustentabilidade do marisqueo
A expansión da ouxa converteuse nun dos grandes retos para o marisqueo a pé e á boia de Galicia. A súa voracidade ameaza a capacidade de recuperación dun sector xa castigado por mortaldades, climatoloxía extrema e variacións na calidade da auga.
Os próximos meses serán clave para avaliar se estas capturas selectivas poden converterse nunha ferramenta eficaz e compatible coa actividade marisqueira. De momento, as confrarías reclaman máis días, máis flexibilidade e, sobre todo, máis coñecemento científico para entender e frear a este depredador que, de continuar avanzando, podería comprometer seriamente a produtividade das rías.